Abhaz Dili

Posted By abhazfed On Pazar, Ocak 5th, 2014 With 0 Comments

abhaz-dili

Abaza dili ve lehçeleri konusuna girmeden önce bu halkın adı konusundaki terminoloji karışıklığını açıklamak gerekir. Türkiye’de ve Ortadoğu ülkelerinde genel olarak Abaza adıyla bilinen halk esas olarak üç gruptan, buna bağlı olarak dil üç ana lehçeden oluşur:

1. Tarihi anavatanları Abhazya’da yaşayan Apsuvalar; 2. 13-14. yüzyıllarda Abhazya’dan Kafkas Sıradağları’nı geçerek kuzeye, Adığeler’in arasına yerleşen Aşuvalar; 3. Eskiden dağlık bölgelerde yaşayan, daha sonra (17-18.yy.) Kuzey Kafkasya’nın düzlüklerine inerek yerleşen Aşharuvalar.

Türkiye’de genel olarak Abaza adıyla bilinmelerine karşın, bu ad Kafkasya’da ve literatürde sadece Kuzey Kafkasya’da (Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti’nde) yaşayanlar, yani Aşuva ve Aşharuva grubu için kullanılmaktadır (Rusça’da Abazin). Ayrıca Aşuvalar için Osetler Tapanta, Adığeler (Kabardeyler) Bashağ, Nogaylar da Altıkesek Abaza adlarını kullanırlar. Abhaz ise Abhazya’da yaşayan ve kendilerini Apsuva olarak adlandıran gruba Gürcülerin verdiği ad olarak bilinir.

Sovyetler döneminde Abhazya’da Apsuva ve Kuzey Kafkasya’da Aşuva (Tapanta) lehçeleri ayrı ayrı yazı ve edebiyat dili haline getirilmişlerdir. Aşharuva ise yazı ve edebiyat dili olarak Aşuva (Tapanta) lehçesine dahil edilmiştir; Aşuva ve Aşharuva lehçeleri birlikte Abazaca olarak anılmaktadır. Bugünkü Rusya dilbiliminde Abhazca (abhazskiy yazık) ve Abazaca (abazinskiy yazık) iki ayrı dil kabul edilirler ve alfabeleri farklıdır. Dilbilimcilerin çoğu tarafından ise aynı dilin lehçeleri olarak görülürler.

1936-1938 yıllarında Latin temelli alfabeler yerlerini genellikle Kiril temelli alfabelere bırakırken Abhazya’da Abhazca (Apsuva lehçesi), Stalin ve Beria’nın Abhazya’yı Gürcüleştirme politikasının sonucu olarak Gürcü alfabesine uyarlandı. Bu alfabe 1953’te Beria ve Stalin’in ölümüne kadar kullanıldı. Fakat 1940’ların ortasından itibaren Abhaz okulları Gürcü okullarına dönüştürüldüğü ve Abhazca yayınlar engellendiği için bu alfabeyle çok az şey yayınlandı. 1954’den itibaren, bir komite tarafından hazırlanan Kiril temelli alfabe kabul edildi. Bugün hala kullanılan bu alfabede 62 harf vardır. Yazı ve edebiyat dilinin temeli nispeten basit fonetik sisteme sahip Abjua ağzıdır.

Rusya Federasyonu’na bağlı Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti’nin beş resmi dilinden biri olan Abazaca (Aşuva lehçesi) için genel olarak kabul edilen ilk alfabe 1933 yılında Kubina-Elburgan ağzı esas alınarak Latin temelli olarak hazırlandı. 1938’de bugün kullanılan Kiril temelli alfabeyle değiştirildi. Alfabede üçü işaret olmak üzere 68 harf vardır.

Murat Papşu

 

Leave a comment

You must be Logged in to post comment.

abhaz abhazfed abhazya abkhaz abkhazia apsni apsuva Bursa Abhaz federasyon karlov
Tüm hakkı saklıdır. İzinsiz kullanılamaz Copyright 2014 Bu site KadyaSoftware alt yapısı ile yapılmıştır.